Slim en schoon slopen

Tekst: Hans Fuchs – Beeld: Vattenfall

Wadim de Boer (links) en Herman de Weerd. (Foto: Kees Stuip)

Veel is al verdwenen, maar pas in de herfst van 2026 is de Hemwegcentrale in het Amsterdamse havengebied volledig ontmanteld. Op het terrein staat nu nog het stalen statief van het ketelhuis. Ook de funderingen van de voormalige kolencentrale liggen er nog. Als in september volgend jaar ook die twee onderdelen van de centrale gedemonteerd en gesloopt zijn, hebben Lek Sloopwerken, MNE en Vermeulen Contractors er een sloopklus van dik vijf jaar op zitten. De drie bedrijven zijn voor het project verenigd in de Amoveer Combinatie Groene Hart (ACGH).

Voor het verwijderen van de funderingen moet eerst de scrapyard op locatie leeg zijn, vertelt Wadim de Boer van Lek Sloopwerken. Als projectleider van de ACGH was hij de afgelopen jaren dagelijks op het Hemwegterrein te vinden. De scrapyard waar De Boer het over heeft, geeft een indruk van de schaal van het sloopproject; de schrootopslag op het terrein van de centrale is 80.000 vierkante meter groot.

De sloop van de voormalige kolencentrale nam vijf jaar in beslag.

Windprognoses

Als het gaat om de highlights van de sloop noemt De Boer als eerste de ontmanteling van de 175 meter hoge schoorsteen. De ACGH demonteerde de door Amsterdammers ooit tot Wolkenfabriek omgedoopte schoorsteen in juni van dit jaar. Van boven naar beneden en met een kraan van een omvang die in Nederland door kraanbedrijf Sarens nog niet eerder in deze configuratie was opgebouwd. Gieklengte: tweehonderd meter met aan die giek een betonschaar annex vergruizer met Powerpack die op afstand werd bediend. Daarbij crushte de vergruizer het beton naar binnen, zodat het door de schoorsteen naar beneden viel. De Boer: “Om de ontmanteling veilig te kunnen uitvoeren vroegen we bij de beheerder-eigenaar van windmolens in de buurt de windprognoses op voor de periode waarin de sloop was ingepland. Boven windkracht vier konden we niet werken. De verwachting was dat we twaalf weken over de sloop van de schoorsteen zouden doen, maar we hadden geluk met het weer; het werden er uiteindelijk zes.”

Een vergruizer crusht het beton naar binnen, zodat het door de schoorsteen naar beneden valt.

Energiehub

Energieleverancier Vattenfall is eigenaar van de Hemwegcentrale. Projectmanager Herman de Weerd van Vattenfall kwam in 2021 bij het projectteam voor de sloop: “De centrale is in 2019  gesloten. Dat werd ingegeven door de klimaatdoelen van de stad Amsterdam en de energietransitie waarin we de overstap maken van fossiele naar hernieuwbare energiebronnen.”

Als de sloop van de centrale volgend jaar is afgerond, opent zich voor het terrein aan de Hemweg een nieuwe toekomst, aldus De Weerd: “We plannen er een  energiehub. De definitieve invulling staat nog niet vast; er is als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen veel veranderd in de wereld, ook op het gebied van duurzame energiebronnen.”

In het ketelhuis werd zoveel mogelijk machinaal gesloopt in verband met de veiligheid.

98 procent gerecycled

De sloop van de Hemwegcentrale moest duurzaam, verantwoord en veilig gebeuren, vertelt De Weerd: “Daarnaast keken we naar de opbrengst; wat zit er aan materialen, installaties en grondstoffen in de centrale. En waar kunnen we die kwijt?” Als voorbeeld haalt De Boer het betonpuin en het staal uit de centrale aan: “Voor de bijna 42.000 ton betonpuin waren meerdere partijen in de markt. New Horizon Urban Mining herwint met een speciale techniek het cement terug uit het beton. KB Segro breekt het betonpuin tot een fractie die wordt ingezet als grindvervanger voor nieuw beton.”

Het staal in de Hemwegcentrale is in principe oneindig herbruikbaar èn gewild, aldus De Boer: “Het 3B-staal gaat naar Tata Steel in IJmuiden. Andere metalen zoals koper, rvs, aluminium en titanium gingen bij metaalrecycler HKS door de shredder en werden geëxporteerd binnen Europa en naar Turkije.” Zo is uiteindelijk 98 procent van alle vrijgekomen stoffen gerecycled, meldt MNE op zijn website.

Om de stoomturbine te ontmantelen herstelde de ACGH een bestaande bovenloopkraan.

Inventarisatie

Om de vinger achter de kosten van de operatie te krijgen, deed Vattenfall voor de aanbesteding van de sloop een marktconsultatie bij zes partijen. De Weerd: “Daarna konden we met een pre-bestek de markt op. Van de elf bedrijven die inschreven rolde uit onze matrix een selectie van vijf bedrijven. In die matrix keken we onder meer naar de certificeringen, naar de circulariteit, de VGM en de LTIF op de projecten van de inschrijvers.” Vergeven werd het werk uiteindelijk aan Lek Sloopwerken, MNE en Vermeulen Contractors.

Voorafgaand aan de sloop deden Vattenfall en Lek Sloopwerken aan de Hemweg een inventarisatie van installaties, materialen en grondstoffen. De Boer: “Vattenfall leverde de nodige bestektekeningen aan. Om inzicht te krijgen in de te verwachten afvalstromen en bruikbare materialen, en daarmee in de kosten en opbrengsten, controleerden wij die tekeningen nauwkeurig en brachten we in kaart waar en in welke vorm installaties, materialen en grondstoffen in het gebouw aanwezig waren.”

Spookhuis

Aan de sloop van de centrale ging het ‘schoonmaken’ vooraf, vertelt De Weerd: “Bij dat schoonmaken haalden we 2.800 ton vliegas uit het complex, 1.900 ton gips, veertig ton ionenwisselaarharsen, 1.500 ton afvalwaterslib, 850 ton diverse gemengde reststoffen, 260 ton aan allerhande oliën, 504 katalysatorpakketten en veertig kuub achtergelaten papier.

Als tweede en derde highlight van de sloop noemt De Boer de demontage van het ketelhuis en het werk in de machinezaal: “Het ketelhuis was een spookhuis, slecht verlicht, tachtig meter hoog. Het sloopwerk deden we zoveel mogelijk machinaal, in verband met de veiligheid en de risico’s op gebied van gezondheid, stof en het werken op hoogte.” In de machinezaal ontmantelde ACGH de stoomturbine. De Boer: “Om dat werk te kunnen uitvoeren herstelden we de 120 tons bovenloopkraan in de machinezaal, die we na een hernieuwde keuring ter plaatse konden gebruiken. Ook de goederenlift werd herkeurd en mocht door ons weer in bedrijf worden genomen als hulpmiddel bij de sloop.”

Voor de laatste werkzaamheden moet de scrapyard leeg zijn.

Geen urban mine

De score van 98 procent recycling is volgens De Boer behaald door de vrijkomende materialen en afvalstromen goed te scheiden bij de bron. “We hebben de centrale ook niet aangevlogen als een urban mine. Dat hebben we wel degelijk overwogen. Daar hebben we ook ervaring mee, bijvoorbeeld bij Vrachtgebouw 18 Panalpina op Schiphol. Maar een urban mine vraagt om zorgvuldige demontage van bouwdelen en om de opslag van de geoogste materialen. Die ruimte moet je wel hebben. Bij Vattenfall was dat vanwege de schaal van het werk gewoon geen optie. Veel vrijkomende materialen zijn voorafgaand aan de sloop en tijdens de sloop verkocht.”

De Weerd noemt de grote schaal een van de opvallendste aspecten van de sloop van de Hemwegcentrale: “De omvang van deze operatie is volstrekt anders dan ik uit eerdere Vattenfall-projecten ken.” De Boer: “Aanvankelijk dachten wij, bij de start van het bouwteam: ‘Dit is goed te doen’. Later ondervonden we dat de sloop van de Hemwegcentrale een heel specifiek project is, vanwege de verschillende technieken van slopen en de risico’s van werken op hoogte, maar ook door de blootstelling aan weer en wind, de ondergrondse kelders en de koelwaterkanalen van de centrale. Het complex heeft een stadsverwarmingsleiding die gewoon in gebruik is, en ernaast ligt een schakeltuin van Tennet die een groot gedeelte van Amsterdam, Haarlemmerliede en luchthaven Schiphol van stroom voorziet. Dat maakt dit sloopproject buitengewoon.”