BouwBelang: Platform voor bouw en infra van AFNL

“Behoefte aan continuïteit in beleid en financiering”

16-11-2026
door Redactie
Nieuws

De woningnood is hoog, net als de ambities. Landelijk, regionaal en lokaal liggen plannen klaar om nieuwe woningen te bouwen. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in maart was de woningnood het belangrijkste thema. BouwBelang peilt de stemming in vier gemeenten. Heeft woningbouw de beloofde prioriteit gekregen en kan deze ook waargemaakt worden? Wethouders Jan Willem Schuurman (Zuidplas, ChristenUnie/SGP), Malkis Jajan (Enschede, VVD), Bas van der Pol (Tilburg, D66) en Rik van Niejenhuis (Groningen, PRO) over hun ambities, de knelpunten, de relatie met Rijk en provincie en de samenwerking met (mkb-) bouwbedrijven.

Tekst: Geert Hilferink

Bas van der Pol (Foto gemeente Tilburg)

Bas van der Pol (Foto gemeente Tilburg)

In alle vier de gemeenten is sinds 2020 doorgebouwd, al verschilt het tempo. Groningen haalt al jaren zijn doelen. “Ons tienjarig gemiddelde ligt op 1.500 tot 1.600 nieuwe woningen per jaar”, zegt Van Niejenhuis. Hij verklaart dat voor een belangrijk deel uit de linkse signatuur van de stad. “Wij willen regie houden op de ontwikkelingen en zijn daarom ook zelf actief. Zo worden vier grote uitbreidingsprojecten gerealiseerd op eigen grond.”

In Enschede kwam de woningbouw in een hogere versnelling. “We zijn steeds meer toegegroeid naar langjarige en samenhangende gebiedsontwikkelingen, inclusief een Stedelijke Investeringsagenda en een investerings- en verwervingskrediet”, zegt Jajan. “Daarmee is de basis gelegd voor een structureel hoger bouwtempo.”

Jan Willem Schuurman (Foto: gemeente Zuidplas)

Jan Willem Schuurman (Foto: gemeente Zuidplas)

Productie blijft op gang

Tilburg zat aanvankelijk op het doel van 1.500 woningen per jaar. “De laatste drie jaar stegen de bouwkosten en ging het iets trager”, zegt Van der Pol. “Positief is dat we sinds 2024 weer de stijgende lijn te pakken hebben.”

In Zuidplas gaat de bouw gestaag, al wordt het jaarlijkse doel niet gehaald. “De productie blijft wel op gang”, zegt Schuurman. ““Er zit zeker spanning op de haalbaarheid van de plannen, door onder meer de complexiteit van ruimtelijke procedures en kostenstijgingen. Woningen bouwen is één ding, maar het mogelijk maken dat ze ook echt voor die doelgroepen beschikbaar komen, is een tweede.”

Studenten, starters en ouderen in de knel

De woningmarkt is overal krap, maar wie het zwaarst wordt getroffen, verschilt. In Groningen en Tilburg springen de studenten eruit. “Een op de vier inwoners van Groningen is student en zij hebben een grote invloed op de stad”, zegt Van Niejenhuis. Groningen wil met corporaties 1.500 studentenwoningen toevoegen op Zernike campus, maar ook gezinnen en senioren moeten voldoende aanbod hebben.

Tilburg doet extra moeite voor studenten en starters, ‘onder meer met een starterslening en een ambitieus convenant studentenhuisvesting’. Toch wil Van der Pol geen groep voortrekken. “De nood is overal hoog. Als we beweging krijgen in de woningmarkt en er ontstaat doorstroming, dan profiteren uiteindelijk alle woningzoekenden daarvan.”

Dat doorstromingsargument klinkt ook in Enschede. “Enschede kent van oudsher relatief veel sociale huurwoningen”, zegt Jajan. “Dus bouwen voor de doorstroming en in het duurdere segment is net zo belangrijk als voldoende starterswoningen toevoegen. We moeten vooral de juiste woningen op de juiste plekken bouwen.”

In Zuidplas hebben vooral starters en jongeren het lastig. “Bij ouderen is de situatie dubbel”, zegt Schuurman. “Veel van hen hebben een woning, maar het aanbod om naar door te stromen is beperkt of voldoet niet aan hun eisen.”

Forse ambities

Tilburg wil groeien naar gemiddeld 2.000 woningen per jaar en tot 2050 zo’n 35.000 woningen bijbouwen, in gemengde gebieden zoals de Spoorzone, het Kenniskwartier en Stappegoor. Er staan ruim 24.000 woningen geprogrammeerd, waarvan zo’n 6.000 ‘hard’. “Daarmee voldoen we aan onze doelstelling”, zegt Van der Pol. “De focus ligt nu op het extra opharden van zachte plannen en het concreet naar uitvoering brengen ervan.”

Groningen wil tot 2030 6.000 woningen toevoegen, onder meer in De Suikerzijde, De Nieuwe Held, Meerstad en Stadshavens, waar in de havengebieden uiteindelijk 3.000 woningen moeten komen. “Die plannen zijn deels al in uitvoering en andere projecten staan op het punt om in 2027 te starten”, zegt Van Niejenhuis.

 

Grote ‘zachte’ planvoorraad

Enschede wil tot 2035 10.000 woningen bouwen, gemiddeld zo’n 1.000 per jaar. Jajan: “Woningbouw is geen exacte productielijn. Plannen op papier zijn nog geen woningen.” Daarom houdt Enschede naast een harde planvoorraad bewust een grotere zachte planvoorraad aan, ‘omdat projecten kunnen vertragen, veranderen of soms helemaal niet doorgaan’.

Zuidplas kan weinig transformeren, maar heeft de ambitie in elk van de vier dorpen woningen toe te voegen om ze vitaal en levendig te houden. Ook wordt er, om de krapte op korte termijn te verzachten, gezocht naar locaties voor flexwoningen. “Het is onze ambitie om voor het einde van deze collegeperiode (2030) de eerste woningen in het nieuwe dorp Cortelande op te leveren”, zegt Schuurman. “Daarom is het ook goed nieuws dat Cortelande begin november is toegevoegd aan de lijst met Nationaal Grootschalige Woningbouwlocaties. Tegelijk blijft de krapte groot. We hebben nog steeds nieuwe plannen nodig.”

Straatje erbij

Malkis Jajan (Foto: gemeente Enschede)

De afgelopen jaren heeft Zuidplas al behoorlijk aan de randen van de dorpen bijgebouwd, waardoor er inmiddels weinig ruimte voor ‘een straatje erbij’ meer over is. In Enschede wel. Jajan: “Dat doen we eigenlijk al. Naast onze grote ontwikkelgebieden bouwen we ook op kleinere locaties. Soms met maar een paar woningen. Enschede heeft daarbij het voordeel dat we ook binnenstedelijk nog ruimte hebben om woningen toe te voegen. Maar waar het ruimtelijk goed past, kijken we zeker ook naar mogelijkheden aan de randen van de stad en de dorpen.”

In Tilburg zijn de gebaren iets groter. Wethouder Van der Pol: “Wij bouwen aan de randen van onze dorpen ruim 1.000 woningen op de korte termijn en koersen op ruim 3.000 woningen tot 2040. Dat zijn dus buurtjes erbij en niet slechts straatjes. Het gaat om goede integrale plannen waarbij compact dorps wonen en het landschap worden verbonden.”

“In de gemeente creëren we ruimte voor woningen door slimmer gebruik te maken van bestaande plekken en gebouwen. Zo geven we in Thesinge een boerderij een nieuwe bestemming als kleinschalig woonproject voor senioren en starters”, zegt Van Niejenhuis.

Lokale bouwers welkom

“De gemeente bouwt de woningen niet zelf”, zegt Jajan. “Lokale en regionale partijen kennen de stad en de markt en beschikken over praktisch vakmanschap.” In het inkoop- en aanbestedingsbeleid van Enschede staat het bieden van kansen aan regionale mkb-ondernemers expliciet als doel, binnen de wettelijke kaders.

Ook Van Niejenhuis bindt ze graag aan zich. “Zij kennen de regio en onze cultuur. Als gemeente hebben we bovendien belang bij economisch gezonde bedrijven.” In Zuidplas wordt ook bij Cortelande nadrukkelijk gekeken naar mogelijkheden om kleinere, lokale ontwikkelaars te betrekken. Tilburg werkt met landelijke én lokale partijen en ziet ze ‘in gelijke mate als partner’. “In de omgeving zit een aantal goede partijen waar je als gemeente op en mee kunt bouwen”, zegt Van der Pol.

‘Afspraak is afspraak’

Provincie en Rijk zijn vooral partners, maar de wethouders hebben wel wensen. Schuurman is dankbaar voor hun betrokkenheid bij Cortelande, maar waakt tegelijkertijd voor stapeling van eisen. “Het leek erop dat de Provincie een hoger percentage sociale huur zou eisen. Dat helpt niet om ontwikkelingen haalbaar te maken. Daarom is het goed nieuws dat de Provincie zich ook aansluit bij het percentage uit de Wet Regie Volkshuisvesting.” Van het Rijk verwacht hij randvoorwaarden: regels, subsidies en meer investeringscapaciteit voor corporaties, ‘die ook met de recente maatregelen nog krap is’.

Dat laatste punt deelt Van Niejenhuis. “Waar we mee worstelen is een overheid die bijdragen terugschroeft. Corporaties kunnen steeds minder investeren, terwijl ze een belangrijke rol in de woningmarkt spelen.” Hij mist besluitvorming over stikstof en een langetermijnvisie. “De lat mag best hoog liggen, zolang we daarna maar aan de slag kunnen. Afspraak is afspraak.”

Jajan vraagt om een betrouwbare, langjarige partner. “De woningbouwopgave loopt over meerdere college- en kabinetsperioden heen. Dat vraagt om continuïteit in beleid en financiering.” Hij noemt onder meer structurele investeringen in infrastructuur, een krachtige landelijke aanpak van netcongestie en snellere bezwaarprocedures. Van der Pol wil ‘samen als één overheid’ optrekken, met cofinanciering van het Rijk en voorrang voor stikstof, netcongestie, mobiliteit en kortere juridische procedures. “Het schrappen van regels over, zeg, de binnenhoogte van deuren lijkt me minder helpend.”

Rik van Niejenhuis (Foto: gemeente Groningen)

Netcongestie als grootste rem

Alle bekende knelpunten spelen, van regelgeving tot procedures, maar één steekt erbovenuit. “De grootste belemmering is op dit moment netcongestie”, zegt Jajan. “Een woning kan planologisch klaar zijn en zelfs worden gebouwd, maar zonder voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet ben je nergens.” Ook in Groningen dreigt netcongestie ‘een serieus probleem te worden’. Van Niejenhuis ziet als grootste uitdaging de vraag “waar heb ik drinkwater, stroom en stikstofruimte?” De gemeente werkt daarom aan een strategisch overzicht van toekomstige knelpunten en mogelijkheden.

Schuurman wijst daarnaast op de bereikbaarheid. “Het wegennet staat onder druk, en deels ook het ov-netwerk.” Ook natuurregels, bijvoorbeeld voor vleermuizen, en stikstof vertragen sommige sloop-nieuwbouwprojecten. Van der Pol spreekt van complexe, systemische uitdagingen. “We zoeken samen met markt en corporaties naar de geitenpaadjes om tot goede, soms creatieve oplossingen te komen.”

Tempo houden

De opgave blijft groot, het bouwen wordt steeds ingewikkelder. “Hoe meer eisen erbij komen, hoe moeilijker het wordt om projecten echt van de grond te krijgen”, zegt Jajan. “De grootste uitdaging is dus om voldoende tempo te houden.” Schuurman ziet het speelveld complexer worden door duurzaamheid, klimaat, natuurinclusiviteit en circulariteit, en hoopt op meer duidelijkheid via de Wet versterking regie volkshuisvesting. Van der Pol waarschuwt het einddoel niet uit het oog te verliezen: “Een fijne stad worden en blijven voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers.”

Cortelande

Cortelande is qua schaal en aanpak geen reguliere gebiedsontwikkeling. Schuurman: “We bouwen niet simpelweg een nieuwe woonwijk aan een bestaande kern, maar ontwikkelen een compleet nieuw dorp. Dat betekent dat we naast woningen vanaf het begin nadenken over voorzieningen, bereikbaarheid, groen, water, energie, werkgelegenheid en de opbouw van een nieuwe gemeenschap. Cortelande krijgt uiteindelijk bijna 20.000 inwoners. De ontwikkeling heeft daarmee vanzelfsprekend grote impact op Zuidplas. Juist daarom wordt Cortelande integraal en gefaseerd ontwikkeld, met een eigen projectorganisatie en in nauwe samenwerking met onder meer het Rijk, de provincie, het hoogheemraadschap, woningcorporaties en marktpartijen.”

Laaggelegen polder

Dat het nieuwste dorp van Nederland, Cortelande, in een van de laagstgelegen polders van Nederland wordt gebouwd, neemt Zuidplas zeer serieus. “Juist daarom zijn water en bodem vanaf het begin bepalend voor de inrichting van het dorp. Cortelande wordt beschermd door dijken die ook bestaande dorpen en steden zoals Nieuwerkerk, Moordrecht, Rotterdam beschermen. Het grootste deel van de woningen wordt gebouwd op de relatief hoge en stevige ‘kreekrug’. Klimaatverandering, bodemdaling en waterkwaliteit vragen bovendien blijvende aandacht. Daarom hebben we afspraken gemaakt over de verdere ontwikkeling, realisatie én monitoring van het watersysteem. Zo zorgen we ervoor dat Cortelande ook op lange termijn een veilige en prettige plek blijft om te wonen”, zegt Schuurman.