MKB omarmt prefab
Het aantal geprefabriceerde woningen vormt al een belangrijk deel van de totale woningbouwproductie. Voor de MKB-bedrijven liggen hier grote kansen. We spraken enkele MKB prefab bouwers.
Janssen-Bouw realiseert woningen in houtbouw.
Tekst: ing. Frank de Groot
TNO heeft in februari 2025 een visie gelanceerd over bouwen in 2040. Daarin wordt gewezen op de belangrijke rol van industrieel en conceptueel bouwen voor de toekomst. Zo lezen we: ‘In 2040 is een gebouw niets anders dan een set van samengestelde standaard componenten. Dat biedt kansen om na te denken over nieuwe business modellen. Van koploper in de prefab ontwikkelen we ons in Nederland tot koploper in industrieel bouwen.’
Nu denken we bij industrieel bouwen aan woningen die van de fabrieksband rollen. Kan het MKB hier wel bij aanhaken? Het antwoord is volmondig ‘ja!’, omdat prefabriceren veel meer is dan fabriekswoningen. Ook MKB-bedrijven zijn in staat om prefab woningen op maat te maken of grote delen van een woning te prefabriceren. Het kan daarbij gaan om houtbouw, betonbouw of een combinatie van traditioneel en prefab. Alle mogelijkheden komen in dit artikel aan bod.
Prefab houtbouw
De meeste MKB prefab bedrijven hebben een voorkeur voor hout. “We zijn van oorsprong timmermannen en houden van hout. Dat is gewoon heel fijn materiaal om mee te werken. Met CNC-machines kun je alle onderdelen vanuit de digitale tekeningen op maat maken en bewerken. Je kunt er ook lichte constructies mee maken die snel zijn te assembleren”, zegt Leon Janssen, eigenaar van Janssen-Bouw uit Etten-Leur (1994).
Hij vervolgt: “Wij verzorgen de ontwikkeling, de productie en de bouw van de woningen. Doordat we ook een installatiebedrijf hebben, zijn we in staat om al in de fabriek de leidingen voor riolering, ventilatie, water en elektra aan te brengen. Eenmaal op de bouwplaats, bouwen we het complete water- en winddichte casco op in anderhalve dag. Dan zie je in de ochtend de buurman naar zijn werk gaan. Als die dan in de namiddag terugkomt zie je zijn verbaasde blik: er staat ineens een complete woning! Dat werkt toch wel motiverend.”
Leon merkt nog op: “Prefabricage leent zich ook bij uitstek voor procesmatig werken. We ontwerpen een woning volledig in BIM. Vanuit dit 3D model worden ook de machines in onze fabriek aangestuurd. Je kunt alle ontwerpen van vloeren, wanden en daken 3D bekijken, alsmede lastige aansluitingen zoals kil- en hoekkepers. Eigenlijk kan er dan niet veel meer fout gaan op de bouwplaats.”
Ook Kosterman Bouw uit Cothen geloofd in prefab. Bij nieuwbouw en verbouw werkt dit familiebedrijf bij voorkeur met houten prefab elementen. Oprichter Karel Kosterman zag na de start in 1995 al direct de voordelen van prefabricage. Nu zijn zoon Daan Kosterman in het bedrijf is gestapt wordt de ontwikkeling van prefabricage verder uitgebouwd, vooral aan de procesmatige kant. Volgens Daan leidt prefab bouwen zeker niet tot eenheidsworst: “Geen woning of aanbouw is hetzelfde. Kijk, prefab bouwen is het werken met oplossingen. Die oplossingen verschillen per project, waardoor je mand met oplossingen steeds voller wordt. Per project maak je gebruik van de juiste mix aan oplossingen. Hoe meer ervaring je dus opbouwt, hoe efficiënter je gaat werken.”
Productie van betonnen elementen bij prefab villabouwer Allure Bouw.
Prefab beton
Dan zijn er nog de MKB’ers die in prefab beton bouwen. Wil je een vrijstaande notariswoning, villa, schuurwoning, herenhuis of een woning in jaren dertig-, boerderij- of Engelse stijl? Of een cataloguswoning, passiefhuis of twee-onder-één-kapwoning? Modern, klassiek, kubistisch of landelijk; het maakt niet uit bij prefab villabouwer Allure Bouw uit Rijssen. “Wij leveren maatwerk in prefab beton. Geen woning is hetzelfde”, zegt directeur Maarten Keizer.
De villabouwer heeft sinds de oprichting in 2001 al ruim 1.200 fraaie prefab woningen opgeleverd. Maarten: “Onze klanten zijn vaak tweeverdieners en die hebben weinig tijd. Daarom ontzorgen wij de opdrachtgevers. Onze adviseurs voeren een eerste intakegesprek in de showroom of bij de opdrachtgever thuis. Wanneer de woning in opdracht wordt gegeven, hoeft de klant nog maar één of twee keer naar de showroom te komen om alles naar wens af te stemmen. Daarna werken wij alles uit en gaan de digitale tekeningen voor het casco naar onze fabrieken. Daarmee wordt de productie aangestuurd. Vervolgens monteren we zelf het prefab casco en is de woning in twee tot drie dagen wind- en waterdicht.”
Maarten ziet louter voordelen bij de prefab bouwwijze met betonnen elementen: “Er komen zelfs klanten bij ons met een ontwerp van een architect dat te duur blijkt te zijn. Als wij dan wat kleine aanpassingen doen, zodat hun ontwerp door ons als prefab woning is te leveren, zijn ze ineens een stuk goedkoper uit. Vaak gaat het dan om het constructief logischer maken van het ontwerp. En weet je wat ook een voordeel is? Met prefabricage maken we de bouw aantrekkelijker voor jongeren.”
Timmerfabriek Ter Harmsel en Bouwbedrijf Ter Harmsel combineren prefab en traditioneel bouwen.
Prefab en traditioneel
Dat prefabricage en traditioneel bouwen ook prima samen kunnen gaan laat Timmerfabriek Ter Harmsel uit Rijssen zien. De timmerfabriek werkt nauw samen met Bouwbedrijf Ter Harmsel en levert van prefab dakkapel tot een compleet houtskeletbouw casco. “Prefabricage biedt veel voordelen, maar dat combineren we vaak met traditioneel bouwen. Beide bouwmethoden bieden namelijk voordelen”, zegt Herman ter Harmsel, directeur Timmerfabriek Ter Harmsel.
De timmerfabriek heeft een Afdeling kozijnen en een Afdeling prefab. Ondanks de afdeling Prefab binnen de timmerfabriek, wordt zeker niet iedere woning geheel geprefabriceerd. Herman: “Sterker nog: ons VARIAhuis heeft tot de zoldervloer een casco van kalkzandsteen en betonnen prefab vloeren. De kapconstructie, gevelvullende elementen en topgevels zijn prefab houten elementen, evenals eventuele dakkapellen en de zoldervloer.”
Volgens Herman is het kostentechnisch interessanter om kalkzandsteen lijmblokken te gebruiken tot de zoldervloer: “Ook met kalkzandsteen kun je snel bouwen. Je krijgt de elementen keurig op maat en met wanduitslagen. Het is net een soort Lego. Daardoor kunnen we in één dag alle wanden op de hele begane grondvloer verlijmen. De volgende dag kunnen de kanaalplaatvloeren erop en kun je de verdiepingswanden gaan stellen. Voordeel van kalkzandsteen dragende wanden is ook dat ze meer draagkracht hebben en je dus grotere overspanningen kunt halen met dunnere vloeren. Je indelingsvrijheid is daardoor ook groter.”
Toch ziet Herman veel toekomst in verdergaande prefabricage: “Maar dan moeten we nog wel de technologie verder ontwikkelen, zoals een spijkerstraat voor dakkappen en dergelijke. Maar verder is dit de weg die we moeten gaan. Een hele uitdaging, want we moeten ook al de CO2-uitstoot verlagen, biobased bouwen, rekening houden met de milieuprestatie, digitaliseren en jongeren enthousiast maken voor de bouw. Maar met prefab bouwen kunnen we al veel uitdagingen invullen.”
Selekthuis prefabriceert de kap, topgevels en eventuele dakkapellen in de eigen prefab fabriek.
Tot slot zijn er nog de MKB bouwbedrijven die in een transitie zitten van gedeeltelijk naar geheel prefab bouwen. Al 45 jaar bouwt Selekthuis, met de hoofdvestiging en prefab hallen in (alweer) Rijssen, voor een groot deel traditioneel. Alleen de kap, topgevels en eventuele dakkapellen worden tegenwoordig geprefabriceerd in de eigen prefab fabriek. Om optimale kwaliteit te kunnen leveren bouwt het bedrijf alleen vrijstaande woningen. Jan Stroo, Bedrijfsleider Prefab: “We bouwen niet op bestaande funderingen. Ook realiseren we geen aanbouw aan of verbouw van bestaande woningen. Dergelijke bouwwijzen verstoren ons uitgekiende proces. Wij zeggen dan ook: schoenmaker blijf bij je leest.”
Volgens Jan is de keuze voor traditioneel ooit gemaakt omdat de meeste klanten nog steeds veel waarde hechten aan een woning van steen: “Daarnaast ben je heel flexibel bij de traditionele bouwmethode. Maar je wilt ook snelheid maken. Daarom worden de kap, topgevels en dakkapellen geprefabriceerd in houtskeletbouw. Binnen een werkdag hebben we het hele dak gemonteerd. We bouwen circa 250 woningen per jaar, dus ongeveer één per werkdag.”
Toch denkt ook Selekthuis erover om geleidelijk steeds meer te gaan prefabriceren. Jan: “Voor de volledige prefabricage is de definitieve richting intern nog niet bepaald. Maar met de huidige CO2-problematiek neigen we te kiezen voor een oplossing in MassTimber (massieve houtbouw, red.). Hoe dat er precies uit gaat zien verwachten we binnenkort te onthullen.”
Aan de horizon ziet Jan bouwer Selekthuis als een woningfabriek, maar dan met een n=1. Oftewel: geen serieproductie, maar iedere woning op maat. Uiteindelijk hoopt het bouwbedrijf te groeien naar 500 woningen per jaar: een verdubbeling dus. “Dat is alleen haalbaar door de productie grotendeels te automatiseren door onder meer robotisering en CNC-machines. In de showroom ontwerpen we samen met de klant de ideale woning in BIM en vervolgens sturen we met het BIM-model de machines aan. Uiteindelijk monteren we de prefab woning, waarbij deze in twee tot drie dagen wind- en waterdicht is. Een andere manier van bouwen dus, met de klant centraal. Prefab en maatwerk hoeven geen tegenpolen te zijn!”