“Schrap de regels, niet de ambitie”

Tekst: Geert Hilferink

Van links naar rechts: Hanneke Steen (CDA), Pieter Grinwis (ChristenUnie), Robert van Asten (D66), Robin van Leijen (D66) en Jurgen Nobel (VVD).

Regelgeving, gebrek aan capaciteit, stikstof en netcongestie: de grote knelpunten in de woningbouw zijn al geruime tijd bekend. Door naar het geheel van deze belemmeringen – en de kansen die er zijn – te kijken, wil de Taskforce Versnelling Woningbouw het bouwtempo snel verhogen. Het Actieplan van de Taskforce moet de voorwaarden voor die versnelling scheppen. In de aanloop naar de presentatie van dit plan, vraagt BouwBelang de verantwoordelijke woordvoerders Hanneke Steen (CDA), Jurgen Nobel (VVD), Pieter Grinwis (ChristenUnie) en namens D66 Robert van Asten (portefeuille bouwen) en Robin van Leijen (portefeuille wonen) naar hun verwachtingen.

Mix van oorzaken

Volgens de vijf volksvertegenwoordigers wordt de woningbouwcrisis veroorzaakt door een mix van oorzaken. “Alle vier vormen op dit moment een forse rem op de versnelling van de woningbouw”, zegt Steen over regelgeving, stikstof, netcongestie en een gebrek aan overheidscapaciteit. Nobel noemt vooral de opeenstapeling van regels het grootste probleem: “Het stapelen van regels en procedures in plaats van stenen, is hierbij de grootste remmende factor.”

Van Asten: “Het is juist belangrijk om aan alle knoppen tegelijkertijd te draaien, maar bouwen kan alleen als we ook aan de slag gaan met de stikstofplannen van het kabinet en elke oplossing voor netcongestie met beide handen aangrijpen.” Grinwis wijst behalve op de trage procedures ook op het tekort aan uitvoeringskracht bij overheden. “De uitgebreide bezwaar- en beroepsmogelijkheden zijn de dood in de pot van de woningbouw. Meer vergunningscapaciteit en minder ruimte voor bezwaar en beroep zouden al een wereld van verschil betekenen.”

Snel meer woningen

Gevraagd naar het belangrijkste resultaat van de Taskforce zijn de Kamerleden het in grote lijnen eens. Meer woningen in korte tijd. “Volgend jaar kunnen we eindelijk weer 100.000 woningen bouwen, als we alles op alles zetten om dat te bereiken. Dat moet het resultaat van de Taskforce zijn”, zegt Van Asten. Nobel deelt die mening: “Het belangrijkste is dat er veel meer woningen worden gebouwd.”

Steen legt het accent in de planfase. “Dit kabinet moet in de Taskforce echt aan de slag met het schrappen, versoepelen en versimpelen van regels en procedures, zodat we veel meer en veel sneller kunnen bouwen.” Dit moet volgens haar leiden tot een ander systeem waarin het belang van de woningzoekende zwaarder weegt. Volgens Grinwis is het belangrijk dat de doorstroming weer op gang wordt gebracht. “Op korte termijn moet in alle dorpen een buurtje erbij worden gebouwd. En op de iets langere termijn moeten grote nieuwbouwlocaties van de grond komen.”

“Het stapelen van regels en procedures in plaats van stenen, is hierbij de grootste remmende factor.”  –Jurgen Nobel

Industrieel bouwen: geen bedreiging voor mkb

Over het plan dat over vier jaar minimaal de helft van de nieuwe woningen uit een fabriek moet komen, zijn CDA, VVD en D66 overwegend positief, met de gedeelde kanttekening dat dit niet ten koste mag gaan van gespecialiseerde mkb-bouwers. “Er moet zo veel gebouwd worden dat de vraag naar goede bouwers enorm blijft. Op sommige plekken kan dat heel snel met industriële bouw, en op andere plekken is meer maatwerk nodig. Dit soort innovaties kunnen we bovendien ook alleen maar doen, omdat Nederlandse bouwers blijven doorontwikkelen. Dus we gaan die mkb-bouwers alleen maar meer nodig hebben”, zegt Van Asten. Nobel ziet in industrieel bouwen ook een kans voor mkb-bouwers.

Grinwis zet wel een vraagteken bij de haalbaarheid van het aantal industrieel gebouwde woningen. “Of een doel van minimaal de helft realistisch is, dat betwijfel ik. Er zijn zeker kansen, maar essentieel is dat niet elke gemeente zijn eigen eisen en verwachtingen aan projecten toevoegt.”

“Bouwers blijven doorontwikkelen en innoveren. Dus we gaan de mkb-bouwers alleen maar meer nodig hebben” – Robert van Asten

Meer landelijke regie nodig

Dergelijke lokale of provinciale eisen bovenop de landelijke vormen nu in veel gevallen een belemmering voor woningbouwplannen. Hoewel alle fracties verbetering zien ten opzichte van een paar jaar geleden, is iedereen het erover eens dat het regime vanuit Den Haag nog strakker moet worden. Nobel: “Met name bij provincies en gemeenten die bovenwettelijke eisen stellen, moet de minister veel steviger ingrijpen omdat dit de woningbouw onnodig vertraagt of in sommige gevallen zelfs stillegt.” Volgens Steen heeft het kabinet de regie op de volkshuisvesting weer teruggepakt. “Op het gebied van het beperken van regels en procedures is echter meer regie nodig. Daarin moet het kabinet het stuur stevig pakken.”

Grinwis pleit voor een overheid die eenduidig optreedt: “Er is meer regie dan enkele jaren geleden, maar nog altijd is er te veel versnippering tussen Rijk, provincies, gemeenten en uitvoeringsorganisaties.”

“Het kabinet pakt de regie met de nieuwe Wet regie, en minister Boekholt O’Sullivan laat meteen zien dat ze wil ingrijpen als de bouw wordt tegengewerkt, zoals in Zuid-Holland. Ik ga erop letten dat de minister die lijn volhoudt”, zegt Van Leijen.

Concrete verwachtingen

Gevraagd naar de acties die de Kamerleden in het Actieplan van de Taskforce willen terugzien, lopen de meningen uiteen. “Ik wil bijvoorbeeld dat het belanghebbendecriterium wordt aangescherpt, zodat veel minder mensen bezwaar kunnen aantekenen. Ik wil concrete actie zien van de minister”, zegt Steen. Nobel heeft verschillende wensen: “Kortere procedures, nog maar één bezwaar- en beroepsprocedure, fiscale prikkels voor de middenhuur en het weer toestaan van tijdelijke huurcontracten.” Als enige wil de VVD een toezegging over het afschaffen van voorrang voor statushouders op sociale huurwoningen.

Van Asten en Van Leijen willen vooral snel duidelijkheid over de nieuwe grootschalige woningbouwlocaties, waarmee D66 campagne voerde. Grinwis wil dat het kabinet doorpakt op de STOER-adviezen en hij pleit voor de herinvoering van de ‘lex silencio positivo’ waarmee een vergunning automatisch als verstrekt geldt als de overheid daar niet op tijd over beslist. “Daarnaast hoop ik dat de minister woningcorporaties echt in staat stelt om hun bijdrage te leveren en dat zij daarvoor de middelen beschikbaar stelt, en dus geen winstbelasting meer bij hen heft.”

Eerste voorstellen nog niet ambitieus genoeg

Over de eerste voorstellen die de Taskforce in april presenteerde, zijn de meningen verdeeld. “De richting is goed, maar de nood is zo groot dat verdere versnelling nodig blijft. De ChristenUnie pleit voor meer doorpakken op procedures, plancapaciteit en randvoorwaarden, zoals stikstof en netverzwaring”, zegt Grinwis. Steen vond de voorstellen nog niet ambitieus genoeg gezien de bedragen die in het coalitieakkoord zijn vrijgemaakt. “Ik verwacht daarom een veel stevigere uitwerking van die plannen in de Taskforce. Er zijn namelijk op korte termijn al effectieve maatregelen te nemen die de woningmarkt weer in beweging kunnen krijgen, zodat we de doorstroom aanjagen.”

Nobel ziet de voorstellen als een eerste stap, maar volstrekt onvoldoende om het uitponden van middenhuurwoningen tegen te gaan en de bouw van 100.000 woningen per jaar te realiseren. Hij waarschuwt voor kapitaalvlucht naar het buitenland: “Kapitaal heeft geen paspoort. Investeerders zullen om die reden bouwen in landen als Duitsland waar wel een redelijk rendement behaald kan worden.” Grinwis noemt de richting goed, maar vindt dat verdere versnelling nodig blijft, met name op stikstof en plancapaciteit. Van Leijen: “De grote klapper moet natuurlijk nog komen in het Actieplan. Maar de eerste stappen die daar gezet worden en worden aangekondigd juich ik van harte toe.”

“Ik verwacht een veel steviger uitwerking van de plannen van de Taskforce; met name bij het schrappen van regels en beperken van procedures” – Hanneke Steen

Groot en klein hard nodig

Unaniem zijn de woordvoerders in hun antwoord op de vraag of juist kleinschalige bouwprojecten of de aangekondigde 30 grootschalige projecten voorrang moeten krijgen. “Het is geen kwestie van óf-óf, maar van én-én. Grote locaties zijn nodig om meters te maken, maar met alleen dertig stippen op de kaart lossen we de woningnood niet op. Ook in dorpen en bestaande wijken moet er een straatje of buurtje bij kunnen, met betaalbare woningen voor jongeren, gezinnen en ouderen, want huizen bouwen is gemeenschappen bouwen”, zegt Grinwis.

Steen: “We moeten het allebei doen. Als CDA spannen we ons al jaren in om van ‘straatje erbij’ naar ‘wijkje erbij’ te gaan.” De VVD vindt dat er vooral sneller en meer gebouwd moet worden. “Het aantal locaties is een middel om dit voor elkaar te krijgen”, zegt Nobel. Ook D66 ziet de noodzaak van grote en kleine bouwprojecten. Van Leijen: “Je moet het allebei doen. Nieuwe wijken en nieuwe steden zoals IJstad.”

“Ik zou als eerste een einde maken aan die eindeloze kansloze bezwaarprocedures” – Robin van Leijen

Ingrijpen op bezwaar en beroep

De rondgang onder de woordvoerders laat zien dat het beperken van de bezwaar- en beroepsprocedures voor de vier partijen prioriteit heeft. Van Leijen: “Ik zou als eerste een einde maken aan die eindeloze kansloze bezwaarprocedures. Bezwaarmakers die alleen uit zijn op vertraging en zich voor veel geld laten uitkopen door ontwikkelaars moeten geen kans meer hebben om dat te doen.” Nobel zou schrappen in het ‘woud van regels’ zodat op korte termijn bouwprojecten sneller van start kunnen gaan.

Grinwis: “Wij stellen voor om, naar Duits voorbeeld, een voortoets te introduceren, waardoor enkel zaken waarbij sprake is van fundamentele rechtsvragen van algemeen belang of waarbij afgeweken wordt van eerdere rechterlijke uitspraken, toegelaten worden voor beroep. Dat zou de druk bij de Raad van State enorm verlichten en de doorlooptijd kunnen versnellen.”

Het CDA werkt momenteel aan een initiatiefnota om het aantal procedures te beperken. Steen: “Zo laten we het belang van de woningzoekende zwaarder wegen. Denk aan het aanscherpen van het belanghebbendecriterium, zodat veel minder mensen bezwaar kunnen aantekenen.”

“Creëer nieuwe ruimte. Er liggen kansen op het water om veel meer te doen met drijvende woningbouw” – Pieter Grinwis

Ambitie en ‘het-kan-wel-mentaliteit’

Gevraagd naar de punten die de Kamerleden nog missen in de eerste Taskforce-voorstellen, blijft het ambitieniveau voor het CDA en VVD een belangrijk punt. “Ik verwacht een veel stevigere uitwerking van die plannen in de taskforce, zeker op het gebied van het schrappen van regels en het beperken van procedures, en het versnellen van de bouw van woningen voor ouderen, studenten, middenhuurders en gezinnen”, zegt Steen. Volgens de VVD zijn vanuit het kabinet de eerste stappen gezet, maar er zal veel meer moeten gebeuren om het uitponden tegen te gaan en de woningbouw te stimuleren. Nobel: “Het schrappen van regels, versnellen van procedures en een beter fiscaal klimaat zijn daarbij het belangrijkste.” In de aanloop naar het Actieplan, laat Van Leijen weten geen specifieke punten te missen.

Grinwis mist het groots durven denken. “We hebben als Nederland altijd vooropgelopen bij het creëren van nieuwe ruimte. Gelukkig zijn twee voorstellen van mij aangenomen om landaanwinning langs de Noordzeekust en in het Markermeer te onderzoeken. Er liggen kansen op het water om veel meer te doen met drijvende woningbouw. Helaas merk ik nog te veel dat op ministeries, provincie- en gemeentehuizen te veel wordt gedacht in bezwaren en onmogelijkheden. Ik zou wat meer de – nota bene door het kabinet zelf gepropageerde – ‘het-kan-wel’-mentaliteit willen zien bij het kabinet-Jetten en alle andere overheden.”