Houten hoogbouw voor de middenhuur
In 2025 leverde woningcorporatie Woonstad Rotterdam Valkensteyn op, een hybride houten galerijflat met 82 huurwoningen. NBVT-lid Linkwood re-engineerde en monteerde de houtconstructie en zette een all electric supply chain op voor de houtlevering.
Tekst: Hans Fuchs
Valckensteyn is een hybride houtbouw met een centrale betonkern. (Foto: Woonstad Rotterdam)
Corporaties, bouw nou eens in ‘het nieuwe beton’. Die oproep deed VPRO-programma Tegenlicht in 2019 in de documentaire Houtbouwers. Boodschap van de film: voor een duurzame aanpak van de Nederlandse woningbouwopgave heeft hout de beste papieren. De grondstof is hernieuwbaar, slaat als bouwdeel CO2 op – en met CLT kun je ook de hoogte in. De uitzending was de vonk die binnen Woonstad Rotterdam de bouw van Valckensteyn op gang bracht, een houten flatgebouw met 82 middenhuurwoningen in de Rotterdamse wijk Pendrecht.
Houtbouw is industrieel bouwen. (Foto: Koen Meershoek, Woonstad Rotterdam)
Hoogbouw in hout, in 2019 was het voor Woonstad Rotterdam – en overige corporaties en ontwikkelaars – ‘terra incognita’, vertelt Robbert Groeneveld. Als senior projectmanager was Groeneveld binnen Woonstad van meet af aan bij Valckensteyn betrokken: “Omdat destijds nog niet helemaal zeker was of dit project in hout haalbaar was, stelden we bij de architectenselectie als voorwaarde dat de plannen naar beton terug te katten moesten zijn.”
Van de drie ontwerpen uit de architectenselectie zag Woonstad het meeste in het plan van Powerhouse Company. Groeneveld: “Het had de beste papieren wat betreft de uitvoering, was flexibel in de enveloppe en bezat een sterke referentie naar Pendrecht, de beroemde wederopbouwwijk van Lotte Stam-Beese.”
Die referentie zat vooral in de hoofdvorm van Valckensteyn. Powerhouse Company nam in de houten galerijflat de contour over van het betonnen wooncomplex dat ooit op exact dezelfde plek stond: het Valckensteyngebouw uit 1971 van architect Antoon van Kranendonk. Die flat herbergde tweehonderd woningen in twee ongelijk hoge, verspringende vleugels van tien en veertien verdiepingen, aan de uiterste zuidrand van Pendrecht. Powerhouse hield vast aan die hoofdvorm, maar schaalde het nieuwe Valckensteyn af naar acht en twaalf lagen.
Beter, haalbaar en betaalbaar
Linkwood leverde en monteerde de complete massief houten constructie uit kruislaaghout en glulam waaruit de flat van Woonstad Rotterdam werd opgetrokken. Het Vlaardingse bedrijf was er vanaf de tenderfase bij, meldt Linkwood-oprichter Hans Houweling: “Er was destijds in Nederland weinig kennis over met name massiefhoutbouw. In Oostenrijk vonden we een goede, internationaal opererende producent van CLT en glulam.”
Bij houtbouw kun je aan verschillende knoppen draaien om het haalbaar te maken
Dat bedrijf leverde ook de houtconstructeur voor Valckensteyn. Met hem en Pieters Bouwtechniek re-engineerde Linkwood het ontwerp van Valckensteyn en maakte het gebouw naar de woorden van Houweling ‘beter, haalbaar en betaalbaar’. Het leverde drie cruciale constructieve verbeteringen op: “Bij houtbouw kun je aan verschillende knoppen draaien om het haalbaar te maken. Bij Valckensteyn ging de aanvankelijk in beton gedachte draagconstructie van de kopgevels naar hout. Zo konden we toe met een veel lichtere fundering. In het oorspronkelijke plan hadden de kopwoningen ook nog een bredere beukmaat. Alle vloeren in Valckensteyn waren gedimensioneerd op die brede beuk. Door de kopwoningen de beukmaat te geven van de smallere tussenwoningen konden we door het hele gebouw de vloerdiktes reduceren. Dat scheelde vijftien procent aan hout in de vloeren. Daarnaast zorgden we ervoor dat de appartementen meer stabiliteit konden opnemen, door de wanden en vloeren als in een puzzel in elkaar te leggen. En we kozen in het hele ontwerp voor standaarddetailleringen.”
De balkons en galerijen van Valckensteyn liggen op de glulam liggers. (Foto: Linkwood)
Hout en beton gaan gelijkop
De montage van Valckesteyn ging na de winter van 2023 van start. In week 36 begon het heiwerk voor de fundering, aansluitend werd de betonnen tafelconstructie van de begane grond en de eerste verdieping gerealiseerd.
Vanaf de eerste verdieping zijn de twee vleugels van Valckensteyn opgetrokken uit hout. Hans Houweling: “We zijn met de hoge vleugel van twaalf lagen begonnen. Daarbij ging de montage van de prefab betonnen kern gelijk op. In ons acht man sterke montageteam zitten specialisten wat betreft hout, maar ook op het gebied van prefab beton. Voordeel van dat prefab beton; veel stelruimte, namelijk twee centimeter. Bij massief hout is dat één millimeter. Wanneer je stapelt heb je geen stelruimte; beton en hout tegelijk doen maakte alles veel simpeler.”
Voor de aanlevering van de prefab delen (vloeren, wanden, liggers, kolommen en woningscheidende wanden) zette Linkwood een all electric supply chain op. Houweling: “Het hout werd vanuit Oostenrijk per trein naar Moerdijk gebracht. Vandaar ging het met elektrisch transport over de weg naar de bouwplaats.”
Het montageteam realiseerde één wind- en waterdichte verdieping per week. Daarna kon de afbouw meteen verder, aldus Houweling: “Omwille van de akoestiek zijn de vloeren voorzien van een smeerlaag (cementdeklaag). Die ondervloer levert ook massa voor de stabiliteit.”
Duurzaamheid en opdrachtgeverschap
Met Valckensteyn kan Woonstad Rotterdam zijn duurzaamheidsambities waarmaken, stellen adviseur circulariteit en klimaatadaptatie Carlijn Stoof en senior adviseur portefeuillemanagement duurzaamheid Dictus Miedema: “De duurzaamheidsstrategie van Woonstad heeft drie pijlers: de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. Van ons woningbestand is 22 procent inmiddels gasloos. Valckensteyn ondersteunt het behalen van de twee laatste doelen en helpt ons als organisatie richting Paris Proof bouwen.”
Onze oproep aan het mkb bouw: kom met informatie over nieuwe duurzame materialen en technieken
Woonstad gaat stapsgewijs richting Paris Proof, in realistisch haalbare stapjes, aldus Stoof: “Daarbij laten we het als opdrachtgever voor een deel aan de markt over. Onze oproep aan het mkb bouw: kom met informatie over nieuwe materialen en technieken. Als het om duurzaamheid gaat hebben wij de wijsheid niet alleen in pacht. De kennis en de innovaties komen ook bij de leveranciers vandaan. Dat maakt de rol van het mkb bouw bij het verduurzamen van de bouw relevant; zij zijn de brug tussen de leverancier en ons.”
De montage van de houten verdiepingen ging gelijk op met de opbouw van de prefab betonnen kern. (Foto: Koen Meershoek, Woonstad Rotterdam)
Losmaakbaar en gasloos
Valckensteyn heeft een centrale betonkern met liften en trappen voor de stabiliteit, met ter weerszijden twee verspringende gebouwvleugels van acht en twaalf lagen hoog. Op de begane grond hebben die vleugels een betonnen tafelconstructie. Daarboven bevindt zich een constructie van prefab vloer- en wandelementen uit kruislaaghout (Cross Laminated Timber) en kolommen en liggers uit glulam. Aan de gevel heeft Valckensteyn prefab hsb-elementen.
CO2-opslag van het houten woongebouw: 1.718 ton. Valckesteyn is losmaakbaar, het hout is herbruikbaar. De 82 middenhuurwoningen in Valckensteyn zijn gasloos, hebben vloerverwarming en zijn aangesloten op stadswarmte. De tussenwoningen zijn 69 vierkante meter groot, de woningen op de koppen meten 75 vierkante meter. Bij de liften bedraagt de woninggrootte 67 vierkante meter. PV-panelen op het dak leveren de energie voor liften en algemene verlichting.
Eisen
Bij Valckensteyn golden niet alleen eisen aan akoestiek en brandveiligheid, Woonstad keek ook naar verhuurbaarheid en beheer en onderhoud. Binnen moesten de woningen omwille van de verhuurbaarheid ‘zo gewoon mogelijk’ zijn. Dat betekende: geen hout in het zicht. Alle wanden en plafonds van de middenhuurwoningen kregen een afwerking met gips.
Dat gips draagt ook bij aan de akoestiek en de brandveiligheid, vertelt Robbert Groeneveld van Woonstad Rotterdam: “Voor de brandveiligheid vereiste de gemeente een dubbeldikke laag gips van twee keer achttien millimeter. De prefab woningscheidende wanden in Valckensteyn kregen aan één zijde een verende voorzetwand met gips vanuit de fabriek mee.” Ook het hout draagt in Valckensteyn bij aan de brandveiligheid. De inbrandtijd van de houtconstructie bedraagt negentig minuten. Met gips erbij is de brandveiligheid ruim meer dan 120 minuten.
In Valckensteyn bleef alleen buiten enig hout in het zicht – aan de onderzijde van de balkons en de galerijen. “Het sterke aan het ontwerp is dat deze onderkanten zeer beeldbepalend zijn en je dus echt goed ziet dat je voor een houten gebouw staat”, zegt Groeneveld. Op de begane grond kreeg Valckensteyn een gevelbekleding uit Jura-steen. Vanaf de eerste verdieping zijn vezelcementplaten aangebracht, omwille van onderhoud, maar ook vanwege de onbrandbaarheid van dit product.