Nu in BouwBelang

Kasteel verliest roze kleur

En verder:
+ 'Eerst rekenen, dan knopen doorhakken'   

+ Plus-Op-de-Meter in Voorhout 

+ Slooplocatie levert bouwdelen

Kasteel verliest roze kleur

Het Roze Kasteel, ooit uithangbord van het Land van Ooit, verschiet de komende maanden van kleur. Letterlijk: gevelspecialist Orly & Endevoets ontdoet het middeleeuwse rijksmonument de komende maanden van de dampdichte roze verf en herstelt waar nodig metselwerk en voegen. Directeur Berrie Endevoets: “De verf halen we met stoomcleanen van de gevel, een methode die de ondergrond intact laat en het patina van het monument niet verwijdert.”

Wie dacht dat het voormalige kasteel van het Land van Ooit net zo nep is als het Land van Ooit ooit was, die heeft het mis. Het kasteel dat tot het faillissement van het Land van Ooit in 2007 spil en uithangbord van het themapark was, is een heus rijksmonument. Mkb-bouwer Orly & Endevoets voert aan het Kasteel d’Oultremont, zoals het monument officieel heet, uitgebreid gevelherstel uit – als onderdeel van een casco-restauratie. Berrie Endevoets: “Aan de linkerkant van het kasteel, het negentiende-eeuwse deel met de torens en de trapgevel, verwijderen we sinds eind maart de dampdichte roze verf, herstellen waar nodig het metselwerk en vernieuwen het voegwerk. Aan de rechterkant, het oude deel van Kasteel d’Oultremont, verwijderen we de roze verf zo goed als mogelijk en verzorgen ook daar herstelwerk aan het metsel- en voegwerk.”

Hoofdaannemer en gecertificeerd restauratie-aannemer Van Dinther Bouwbedrijf uit Schaijk bouwde daarvoor de steigers op, nadat Orly & Endevoets eerder al de opvangbakken plaatste die voorkomen dat de losgekomen verf in de bodem verdwijnt en wegloopt. Orly & Endevoets voert het merendeel van de gevelwerkzaamheden uit onder regie van Van Dinther.

 

Verf aan het bakhuidje

De roze verflaag die in het tijdperk van het Land van Ooit werd aangebracht, heeft het rijksmonument beslist geen goed gedaan, vertelt Endevoets: “De verf is dampdicht. Daar is toch water en vocht achter komen te zitten. Dat heeft zich opgehoopt in het metselwerk en het voegwerk. Met beschadigingen als gevolg. De verf is op sommige plekken bovendien verkleefd met de bakstenen en heeft zich daar gehecht aan het bakhuidje van de steen, de eerste 1 tot 1,5 mm van de baksteen.”

Daarnaast is in Kasteel d’Oultremont sprake van allerlei andere gebreken, zoals lekkende goten en slechte leibedekking met bijbehorend loodwerk. Endevoets: “We restaureren één bestaande torenbekroning en reconstrueren vier nieuwe bekroningen, doen herstelwerk aan kozijnen en aan de pannendaken, inclusief loodwerken en goten. Ontbrekende kozijnen reconstrueren we, en we herstellen het volledige schilderwerk aan houten onderdelen. Ook brengen we het kalei aan op de oude, zeer aangetaste gevels aan achterzijde en rechterzijde van het kasteel.”


Stoom behoudt het patina

Voor het verwijderen van de roze verf opteerde Orly & Endevoets in dit project voor stoomcleanen, een techniek waarmee het ERM-gecertificeerde bedrijf al de nodige ervaring heeft. Berrie Endevoets: “Daarmee verwijder je verf met stoom, op 150 graden. Het grote voordeel van stoomcleanen is dat je de ondergrond niet beschadigt en ook de atmosferische vervuiling niet verwijdert. En dat is precies wat je hier wilt bereiken: alleen de verf komt los, het patina van de gevel – de atmosferische vervuiling – blijft behouden.”


Verf verwijderen is maatwerk

Hoe effectief het stoomcleanen ook is, de techniek maakt het verwijderen van de roze verf nog niet tot een eenvoudig klusje. Berrie Endevoets omschrijft de aanpak van de roze verf als een permanent proces, waarin de gevelspecialist 'per vierkante meter' steeds opnieuw nauwkeurig kijkt naar de staat van de gevel, de effecten van de verf inventariseert en bepaalt wat te doen staat: “Over de hele gevel is steeds de vraag: 'Gaan we onze stoomcleaner met meer of minder druk inzetten, moet de temperatuur hoger of lager? Dat is maatwerk en vraagt om een goed inzicht in de kwaliteit van de gevel en de effectiviteit van de stoomcleaner.”


Een ontdekkingsreis

Is de roze verf eenmaal verwijderd, dan mag de gevel van Kasteel d’Oultremont uitzweten en drogen. Het is volgens Endevoets best mogelijk dat daarna de planning van het verbeteren van metsel- en voegwerk moet worden aangepast: “Deze klus is wat dat betreft echt een ontdekkingsreis. Het gaat steeds om de vraag: 'Hoe staat de gevel er eigenlijk voor?' Als we dat na het uitzweten en drogen in beeld hebben, halen we waar nodig de bakstenen stuk voor stuk uit de gevel en vervangen ze door nieuwe. Die ruimte hebben we ook; bij de aanpak van gevels is niet de planning het belangrijkste, maar de kwaliteit van onze werkzaamheden.” Welke bakstenen moeten worden vervangen, bepaalt Orly & Endevoets samen met opdrachtgever gemeente Heusden, Bureau Delfgou en Van Dinther Bouwbedrijf.


Dikker Waalformaat

Berrie Endevoets typeert de historische bakstenen in de gevels van Kasteel d’Oultremont als niet heel bijzonder: “Het zijn rode Waalformaat bakstenen – uitgezonderd in de topgevel tussen de torens, daar is het meer een Vechtformaat en aan gevels van de gebouwen aan de achter- en rechterzijde bevindt zich een IJsselsteen. De slechte bakstenen worden vervangen door bijpassende nieuwe stenen die worden geleverd door Steenbakkerij Zilverschoon in Randwijk. Die baksteenfabrikant levert ons maatwerk; de historische Waalformaat-steen is iets dikker dan de hedendaagse variant.” De gevels zijn voornamelijk in kruisverband gemetseld.


Snijvoegwerk

Het voegwerk van Kasteel d’Oultremont is hoofdzakelijk snijvoegwerk. Endevoets: “Nog met kalk, dus dat heeft te lijden gehad van het vocht en van het weer. Het zijn smalle voegen, dat is arbeidsintensief als het gaat om het herstel en vernieuwen. Wij halen vier vierkante meter voegwerk per persoon per dag – op een totaal van 370 vierkante meter snijvoegwerk rondom.”

In het oude deel van het kasteel verwijdert Orly & Endevoets de dampdichte roze verflaag, om daarna een nieuwe kaleiverflaag aan te brengen. Berrie Endevoets: “In het rechterdeel van het kasteel is de verf lastiger van de bakstenen los te krijgen. De IJsselsteen is zachter, waardoor de verkleving vele malen hoger is en een groter schadebeeld teweegbrengt na omzichtig verwijderen van de verf. Daarna voegen we opnieuw en brengen de nieuwe kalielaag aan – die is dampopen!”



Schilderbeurt in roze voor Middeleeuws monument

Kasteel d’Oultremont is rond 1230 gebouwd als Kasteel Steenenburgh. Het oudste deel, de zuidelijke vleugel, stamt uit de vijftiende eeuw. In de achttiende en negentiende eeuw is Kasteel d’Oultremont uitgebreid. In 1907 kwam het kasteel in bezit van de graaf van Oultremont en kreeg zijn huidige naam.

Van 1989 tot 2007 hoorde het kasteel bij Het Land van Ooit. De bakstenen gevel werd geëgaliseerd en kreeg een schilderbeurt in roze.



Op zoek naar een nieuwe gebruiker

De gemeente Heusden zoekt al enige tijd een nieuwe gebruiker voor Kasteel d’Oultremont en het landgoed rondom. De toekomstvisie van de gemeente: ‘een publiek toegankelijk landgoed met wandelpaden en openbare gebouwen, aangevuld met nieuwe woon- en werkfuncties’.

Stand der dingen nu: een deel van het 44 hectare tellende Landgoed Steenenburg wordt medisch centrum. De toekomst van het kasteel is ongewis. Die ongewisheid is de reden dat de huidige restauratie beperkt blijft tot een casco-restauratie. De aanpak van het interieur volgt als definitief duidelijk is wie zijn intrek neemt in het kasteel.