EIB: ‘Overheidsbeleid kan verlies arbeidsplaatsen beperken’

Het Economisch Instituut voor de Bouw voorspelde in april dat er de komende twee jaar in de Nederlandse bouwsector 40.000 arbeidsjaren verloren dreigen te gaan. Alleen met gericht overheidsbeleid kan dit verlies tot de helft worden beperkt. Dit concludeert het EIB in de begin juni verschenen publicatie ’Crisis en crisismaatregelen in de bouw’, opgesteld in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

De publicatie is een vervolg op de in april gepresenteerde notitie ‘Vooruitzichten voor de bouw na de coronacrisis’. Daarin stelde het EIB: ‘Voor de derde keer in twaalf jaar tijd dreigt de Nederlandse bouwsector in een crisis te belanden. De coronacrisis zorgt niet alleen voor een lockdown maar heeft ook sterke negatieve gevolgen voor investeringsplannen van particuliere en zakelijke klanten van de bouw. Gelet op de doorlooptijden in de bouw zal ook deze crisis zich naar verwachting uitstrekken over een periode van twee jaar. De bouwproductie zal in deze periode in totaal met ruim 15 procent dalen, waarbij 40.000 voltijdbanen verloren gaan. Ook als de Nederlandse economie komend jaar weer stevig herstelt, zal de bouw de negatieve gevolgen van de coronacrisis nog steeds sterk ervaren.

In de periode 2022-2024 kunnen in de bouw vervolgens weer zeer hoge groeicijfers worden

gerealiseerd, waarbij ook de arbeidscapaciteit weer sterk zal moeten toenemen’, aldus EIB-directeur Taco van Hoek in april.


Rake klappen

Uitgaand van ongewijzigd overheidsbeleid blijkt uit de prognose van het EIB dat de bouw dit jaar al rake klappen krijgt door de coronacrisis. Voor 2021 moet echter gevreesd worden voor een nog grotere terugval in nieuwbouw (-13,5 procent woningbouw en -16 procent in utiliteitsbouw) en onderhoud. Zoals in tabel 1 te zien is, dalen ook de omzetten in herstelwerkzaamheden en verbouwingen fors. 


Effecten overheidsmaatregelen

Voor de nieuwe publicatie onderzocht het EIB de effecten van overheidsbeleid en -ingrijpen tijdens de twee vorige bouwcrises. Uit die analyse blijkt dat overheidshandelen zeer bepalend kan zijn voor de ontwikkeling van de bouwsector. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn daarop tien beleidsmaatregelen door het EIB verkend en uitgewerkt. 

Zoals te zien is in tabel 2 zijn maatregelen die financieringsproblemen voor starters oplossen, verruiming bieden bij het ruimtelijk beleid en het mogelijk maken om tijdelijk op voorraad woningen te bouwen via een publiek opkoopfonds hiervoor het meest effectief. 


Drie clusters

Er zijn drie clusters van maatregelen te onderscheiden. Het eerste cluster richt zich op regulering en financieringsrestricties (in het bijzonder bij starters) en aanbodrestricties bij het ruimtelijk beleid. Langs alleen al dit spoor zijn belangrijke positieve effecten te realiseren in de periode 2020-2022. Zo kan de werkgelegenheid in het diepste crisisjaar van 2021 ongeveer 11.000 arbeidsjaren hoger uitvallen. Ook kunnen er in de periode 2020-2022 cumulatief ruim 10.000 extra woningen worden opgeleverd door dit beleid, aldus het EIB.

‘Groot voordeel van dit cluster van maatregelen is dat er geen kosten voor de overheid mee zijn gemoeid, maar in tegendeel positieve gevolgen zijn voor de (gemeentelijke) inkomsten. De maatregelen kunnen ook snel worden ingezet, waarbij alleen het ruimtelijk beleid wel voorbereidingstijd vergt’, aldus Taco van Hoek in de toelichting op de verkenning.


Verbouw en onderhoud

Een tweede cluster betreft verbouw, onderhoud en duurzaamheid. De meest omvangrijke maatregel is hier een tijdelijke verlaging van het btw-tarief op (groot) onderhoud. Deze maatregel levert het nodige op, maar leidt wel tot een duidelijke inkomstenderving voor de overheid. Hier speelt mee dat ook alle verbouwingen die zonder de maatregel al zouden plaatsvinden ook in aanmerking komen voor de belastingverlaging. 

Het derde cluster is projectenbeleid. ‘Hier speelt dat er al sprake is van afgesproken beleid in het kader van de woningbouwimpuls, zodat de dimensionering van 250 miljoen euro voor de eerste tranche hier ook bij de andere maatregelen is gehanteerd. Het opkoopfonds dat bouwen van woningen op voorraad mogelijk maakt en daardoor geen vraag afroomt van andere projecten is hier het meest effectief en doelmatig, maar ook de andere type maatregelen helpen om de terugval te beperken.


1,7 miljard

Het budgettaire beslag voor de overheid van het totale pakket bedraagt 1,7 miljard euro. Tegenover deze kosten staan besparingen op uitkeringen van in totaal 1 miljard euro. 

‘Bovenstaande maatregelen zijn geselecteerd omdat zij soms beleidsmatig worden overwogen, eerder zijn toegepast in een bepaalde vorm of kansrijk lijken in termen van effectiviteit en doelmatigheid. De vormgeving en dimensionering is praktisch ingegeven en er zijn hier ook andere keuzen te maken die goed verdedigbaar zijn.’

Volgens het EIB zijn nog niet alle kansrijke maatregelen verkend. In de komende maanden blijft het EIB de crisis nauwgezet volgen aan de hand van maandelijkse voortgangsrapportages en kunnen ook nieuwe voorstellen voor maatregelen worden bekeken.